ماستکتومی یا جراحی برداشتن پستان، یکی از مراحل مهم و تعیینکننده در مسیر درمان سرطان سینه است که شاید در ابتدا با نگرانیهای بسیاری همراه باشد، اما آگاهی از جزئیات آن میتواند به آرامش و تصمیمگیری بهتر شما کمک کند. در این مقاله قصد داریم ابعاد مختلف این جراحی از جمله انواع متدهای انجام آن، آمادگیهای لازم پیش از عمل، انتظارات در دوران نقاهت و همچنین اهمیت مراقبتهای پس از جراحی را مورد بررسی قرار دهیم؛ هدف ما این است که با ارائه اطلاعات دقیق و شفاف، مسیر پیش رو را برایتان هموارتر کرده و به شما کمک کنیم تا با آگاهی کامل و روحیهای قویتر، بهترین تصمیم را برای سلامتی خود بگیرید.
ماستکتومی چیست؟
ماستکتومی (Mastectomy) یک عمل جراحی پزشکی است که طی آن تمام یا بخشی از بافت پستان بهمنظور درمان یا پیشگیری از سرطان سینه برداشته میشود. این جراحی بسته به وسعت بیماری، اندازه تومور و شرایط بالینی بیمار، ممکن است شامل برداشتن کامل بافت غدهای پستان همراه با پوست و نوک سینه، یا در موارد پیشرفتهتر، شامل تخلیه غدد لنفاوی مجاور در ناحیه زیر بغل باشد تا از گسترش احتمالی سلولهای سرطانی جلوگیری شود.
هدف اصلی این پروسه، ریشهکنی ضایعات بدخیم و کاهش خطر عود بیماری است که امروزه با پیشرفت تکنیکهای جراحی مدرن و امکان انجام همزمان یا مرحلهای عمل بازسازی پستان، نهتنها سلامت جسمانی، بلکه جنبههای روانی و کیفیت زندگی بیماران نیز تا حد زیادی حفظ و بهبود مییابد.
فلوشیپ جراحی پستان
دکتر عطیه طالبپور فلوشیپ جراحی پستان و دارای بورد تخصصی جراحی عمومی هستند که در زمینه تشخیص و درمان سرطان سینه و انجام جراحیهای ماستکتومی فعالیت دارد و با تمرکز بر درمانهای تخصصی پستان، به بیماران در مراحل مختلف بیماری کمک میکند؛ ایشان عضو انجمن جراحان پستان ایران و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران بوده و علاوه بر فعالیتهای درمانی، در حوزه آموزش و پژوهشهای علمی نیز حضور فعال دارد و به عنوان یکی از پزشکان مطرح در جراحیهای تخصصی پستان شناخته میشود.
📍 تهران، خیابان ولیعصر، نرسیده به بزرگراه نیایش، خیابان شهید بابک بهرامی، پلاک ۸۵، واحد ۶
ماستکتومی در چه شرایطی انجام میشود؟
ماستکتومی یا برداشتن پستان، زمانی انجام میشود که حفظ سلامت بیمار در اولویت باشد و روشهای درمانی دیگر بهتنهایی کافی نباشند. این جراحی میتواند بهصورت کامل یا جزئی انجام شود و نوع آن بر اساس شرایط بیمار، مرحله بیماری و نظر جراح تعیین میشود.
ماستکتومی در شرایط زیر توصیه میشود:
- ابتلا به سرطان پستان در مراحل مختلف: زمانی که توده سرطانی گسترده باشد یا امکان حفظ بافت پستان وجود نداشته باشد، بهترین دکتر سرطان پستان در تهران ممکن است ماستکتومی را پیشنهاد کند.
- وجود چند توده سرطانی در بخشهای مختلف پستان: اگر سرطان در چند ناحیه مختلف پستان پخش شده باشد، برداشتن کامل پستان میتواند انتخاب ایمنتری باشد.
- بازگشت سرطان پس از جراحی یا رادیوتراپی: در بعضی بیماران، سرطان پس از درمان دوباره عود میکند و ماستکتومی برای جلوگیری از پیشرفت بیماری انجام میشود.
- ریسک بسیار بالای ابتلا به سرطان سینه: افرادی که دارای جهشهای ژنتیکی مانند BRCA1 و BRCA2 هستند یا سابقه خانوادگی قوی دارند، گاهی برای پیشگیری، ماستکتومی پیشگیرانه انجام میدهند.
- بزرگ بودن تومور نسبت به حجم پستان: در شرایطی که برداشتن توده باعث تغییر شدید فرم پستان شود، ممکن است جراح برداشتن کامل پستان را مناسبتر بداند.
- عدم امکان انجام رادیوتراپی: برخی بیماران به دلایل پزشکی، بارداری یا بیماریهای خاص نمیتوانند رادیوتراپی انجام دهند؛ در این شرایط ماستکتومی میتواند گزینه درمانی مناسبتری باشد.
- وجود بیماریهای خاص یا التهاب شدید پستان: در بعضی موارد نادر مانند سرطان التهابی پستان یا عفونتهای شدید و مقاوم، انجام ماستکتومی ضرورت پیدا میکند.
انواع روشهای جراحی ماستکتومی کداماند؟
جراحی ماستکتومی با توجه به نوع سرطان، مرحله بیماری، اندازه توده و شرایط جسمی بیمار به روشهای مختلفی انجام میشود. انتخاب بهترین روش باید توسط جراح پستان و بر اساس وضعیت هر فرد تعیین شود. مهمترین انواع ماستکتومی شامل موارد زیر هستند:
- ماستکتومی کامل: در این روش کل بافت پستان برداشته میشود، اما عضلات قفسه سینه حفظ میشوند. این نوع جراحی یکی از رایجترین روشها برای درمان یا پیشگیری از سرطان پستان است.
- ماستکتومی رادیکال اصلاحشده: علاوه بر برداشتن کامل پستان، تعدادی از غدد لنفاوی زیر بغل نیز خارج میشوند تا میزان گسترش بیماری بررسی شود. این روش در برخی بیماران مبتلا به سرطان تهاجمی کاربرد دارد.
- ماستکتومی حفظ پوست: در این تکنیک بیشتر پوست پستان حفظ میشود و فقط بافت داخلی برداشته خواهد شد. این روش معمولاً برای افرادی مناسب است که قصد بازسازی پستان همزمان با جراحی را دارند.
- ماستکتومی حفظ نوک سینه: در این نوع جراحی، پوست و نوک سینه حفظ میشود و تنها بافت پستان خارج میگردد. این روش در بیماران منتخب و با شرایط خاص انجام میشود و از نظر زیبایی نتایج بهتری دارد.
- ماستکتومی رادیکال: این روش قدیمیتر و کمتر رایج است و شامل برداشتن کامل پستان، غدد لنفاوی و بخشی از عضلات قفسه سینه میشود. امروزه فقط در موارد پیشرفته و خاص استفاده میشود.
- ماستکتومی دوطرفه: در برخی افراد، هر دو پستان برداشته میشود؛ این جراحی ممکن است برای کاهش خطر سرطان در افرادی با ریسک ژنتیکی بالا یا درگیری هر دو پستان انجام شود.
برای درمان سرطان پستان قراره کل سینه برداشته بشه؟
مراحل آمادهسازی قبل از عمل ماستکتومی
قبل از عمل ماستکتومی، بیمار باید چند مرحله مهم را برای آمادگی جسمی و روحی پشت سر بگذارد تا جراحی با ایمنی و نتیجه بهتری انجام شود. این مراحل شامل انجام آزمایشهای خون، تصویربرداریهای لازم مانند ماموگرافی یا MRI، بررسی وضعیت قلب و ریه، و ارزیابی کامل سوابق پزشکی و داروهای مصرفی است. پزشک ممکن است مصرف برخی داروها مانند رقیقکنندههای خون، مکملهای گیاهی یا سیگار را برای مدتی قبل از جراحی قطع کند تا خطر خونریزی و عوارض کاهش یابد.
همچنین مشاوره با جراح درباره نوع ماستکتومی، احتمال بازسازی سینه و انتخاب بهترین روش یا برند پروتز در صورت نیاز، بر اساس شرایط بدنی، سن، فرم قفسه سینه و انتظارات هر فرد انجام میشود. رعایت تغذیه مناسب، استراحت کافی و آمادگی روانی نیز نقش مهمی در روند بهبودی بعد از عمل دارد و باعث میشود بیمار با آرامش و آگاهی بیشتری وارد جراحی شود.
روند جراحی ماستکتومی در اتاق عمل چگونه است؟
جراحی ماستکتومی تحت بیهوشی عمومی صورت میگیرد تا بیمار در طول عمل هیچ دردی احساس نکند. پس از آمادهسازی بیمار و استریل کردن ناحیه جراحی، جراح برشی را بر روی سینه ایجاد میکند. نوع و محل برش بسته به تکنیک جراحی (مانند ماستکتومی رادیکال، رادیکال تعدیل شده، یا ساده) و ویژگیهای تومور متفاوت خواهد بود.
سپس، بافت سینه، غدد لنفاوی زیر بغل (در صورت نیاز) و گاهی عضلات سینه (بسته به نوع ماستکتومی) با دقت برداشته میشوند. در طول عمل، خونریزی کنترل شده و در صورت لزوم، بازسازی فوری سینه با استفاده از بافت بدن خود بیمار یا پروتز انجام میگیرد.
پس از اتمام برداشتن بافت و انجام بازسازی، برشها با دقت بخیه زده شده و ممکن است یک یا چند درن (لوله تخلیه) برای خروج مایعات احتمالی در محل جراحی قرار داده شود. در نهایت، محل جراحی با پانسمان استریل پوشانده شده و بیمار به ریکاوری منتقل میشود تا تحت مراقبتهای پس از عمل قرار گیرد.
عمل ماستکتومی چند ساعت طول میکشد؟
مدتزمان جراحی ماستکتومی بسته به پیچیدگی شرایط بالینی، وسعت بافت مورد نظر برای برداشتن و همچنین انجام یا عدم انجام عمل بازسازی پستان در همان جلسه، میتواند متغیر باشد؛ بهطور معمول، یک ماستکتومی ساده بدون بازسازی حدود ۱.۵ تا ۳ ساعت زمان میبرد، اما در مواردی که جراحی شامل تخلیه غدد لنفاوی زیر بغل و همزمان بازسازی سینه باشد، این فرآیند ممکن است بین ۴ تا ۶ ساعت یا حتی بیشتر به طول بینجامد.
نکته حائز اهمیت این است که جراحان اولویت اصلی را بر دقت در برداشتن کامل بافت سرطانی و حفظ ساختارهای سالم اطراف قرار میدهند، بنابراین زمانبندی دقیق تنها پس از ارزیابی نهایی پروتکل درمانی و در جلسات مشاوره پیش از عمل توسط تیم پزشکی به شما اعلام خواهد شد تا تمامی جوانب ایمنی و کیفیت درمان بهدرستی مدیریت شود.
دوران نقاهت و مراقبتهای بعد از عمل ماستکتومی
دوران نقاهت و مراقبتهای بعد از عمل ماستکتومی نقش مهمی در بهبود سریعتر بیمار و کاهش عوارض احتمالی دارد. رعایت توصیههای پزشکی، مراقبت صحیح از محل جراحی و توجه به وضعیت جسمی و روحی میتواند به بیمار کمک کند تا این دوره را راحتتر پشت سر بگذارد و سریعتر به فعالیتهای روزمره بازگردد.
درد، تورم و احساس خستگی بعد از جراحی
در روزها و هفتههای ابتدایی بعد از ماستکتومی، احساس درد، کشیدگی، بیحسی یا تورم در ناحیه سینه و زیر بغل طبیعی است. پزشک برای کنترل درد دارو تجویز میکند و استراحت کافی، خواب مناسب و پرهیز از فعالیت سنگین به کاهش علائم کمک میکند. خستگی بدن نیز ممکن است تا چند هفته ادامه داشته باشد، بهخصوص اگر بیمار همزمان شیمیدرمانی یا رادیوتراپی انجام دهد.
مراقبت از محل بخیه و پانسمان
تمیز و خشک نگه داشتن محل جراحی اهمیت زیادی دارد تا خطر عفونت کاهش پیدا کند. پانسمان باید طبق دستور پزشک تعویض شود و بیمار باید مراقب علائمی مانند قرمزی شدید، ترشح بدبو، تب یا افزایش درد باشد. در بسیاری از موارد، بخیهها جذبی هستند اما در صورت نیاز، پزشک زمان کشیدن بخیه را مشخص میکند.
مراقبت از درن (لوله تخلیه)
بعد از ماستکتومی ممکن است برای چند روز یک یا چند درن در محل جراحی قرار داده شود تا مایع اضافی از بدن خارج شود. بیمار باید نحوه تخلیه و اندازهگیری مایع داخل درن را یاد بگیرد و مراقب باشد لولهها کشیده یا مسدود نشوند. معمولاً زمانی که میزان ترشح کاهش پیدا کند، پزشک درن را خارج میکند.
محدود کردن فعالیتهای سنگین
در دوران نقاهت باید از بلند کردن اجسام سنگین، حرکات شدید دست و فعالیتهای فیزیکی سنگین خودداری شود؛ زیرا ممکن است باعث خونریزی، تورم یا باز شدن بخیهها شود. اغلب بیماران میتوانند بعد از چند هفته به فعالیتهای روزمره سبک برگردند، اما زمان بازگشت کامل به فعالیت عادی به شرایط جسمی فرد بستگی دارد.
انجام تمرینات حرکتی دست و شانه
پس از جراحی، ممکن است حرکت شانه و بازو محدود شود یا احساس خشکی ایجاد شود. پزشک یا فیزیوتراپیست تمرینات ملایمی برای حفظ دامنه حرکتی دست و شانه آموزش میدهد. انجام منظم این حرکات به جلوگیری از سفتی مفصل و بهبود سریعتر کمک میکند.
توجه به تغذیه و سبک زندگی
تغذیه مناسب در دوران نقاهت نقش مهمی در ترمیم زخم و تقویت سیستم ایمنی دارد. مصرف پروتئین کافی، میوه، سبزیجات و مایعات توصیه میشود و بهتر است مصرف سیگار و الکل قطع شود. همچنین خواب کافی و کنترل استرس میتواند روند بهبودی را سریعتر کند.
مراقبت از سلامت روحی و عاطفی
ماستکتومی علاوه بر تغییرات جسمی، ممکن است از نظر روحی نیز برای بیمار چالشبرانگیز باشد و احساساتی مانند اضطراب، ناراحتی یا کاهش اعتمادبهنفس ایجاد کند. صحبت با پزشک، روانشناس، خانواده یا گروههای حمایتی میتواند به سازگاری بهتر بیمار با شرایط جدید کمک کند.
پیگیریهای پزشکی بعد از عمل
ویزیتهای منظم بعد از جراحی اهمیت زیادی دارد تا روند ترمیم زخم، وضعیت عمومی بیمار و احتمال نیاز به درمانهای تکمیلی بررسی شود. در صورت مشاهده علائمی مانند تب، تورم شدید دست، خونریزی یا درد غیرعادی باید سریعاً به پزشک اطلاع داده شود.
سوتین بعد از عمل جراحی ماستکتومی
استفاده از سوتین مخصوص بعد از عمل ماستکتومی به کاهش تورم، حمایت از بافت جراحیشده و افزایش راحتی بیمار کمک میکند. این سوتینها نرم، بدون فنر، دارای بندهای قابل تنظیم و طراحی راحت هستند تا از فشار اضافی روی محل جراحی جلوگیری شود. انتخاب نوع مناسب سوتین باید با توجه به شرایط بیمار، میزان جراحی و نظر پزشک انجام شود تا روند بهبودی بهتر و راحتتر طی شود.
عوارض احتمالی و خطرات جراحی ماستکتومی چیست؟
جراحی ماستکتومی مانند هر عمل جراحی دیگری، در کنار فواید درمانی، ممکن است با برخی عوارض و خطرات همراه باشد. شدت و نوع این عوارض به شرایط جسمی بیمار، نوع ماستکتومی، مهارت جراح و روند مراقبتهای بعد از عمل بستگی دارد. بیشتر عوارض قابل کنترل و درمان هستند، اما آگاهی از آنها به بیمار کمک میکند با آمادگی و آرامش بیشتری برای جراحی تصمیم بگیرد.
برخی از عوارض بعد از عمل ماستکتومی شامل موارد زیر است:
- درد و حساسیت در ناحیه جراحی
- تورم و تجمع مایع زیر پوست
- عفونت محل جراحی
- خونریزی یا کبودی شدید
- بیحسی یا گزگز ناحیه سینه و زیر بغل
- محدود شدن حرکت شانه و بازو
- تورم دست به دلیل لنف ادم
- باقی ماندن جای زخم و تغییر فرم سینه
- عوارض مربوط به بیهوشی
جمع بندی
ماستکتومی یا جراحی برداشتن پستان، یکی از روشهای مهم درمانی و گاه پیشگیرانه در مدیریت سرطان پستان است که با هدف حذف کامل بافت درگیر و کاهش خطر عود بیماری انجام میشود. این جراحی بسته به نوع و مرحله بیماری، وضعیت بیمار و نظر تیم درمانی میتواند به صورت کامل یا جزئی و همراه با بازسازی پستان انجام شود.
اگرچه ماستکتومی ممکن است از نظر جسمی و روانی برای بیمار چالشبرانگیز باشد، اما در بسیاری از موارد نقش مؤثری در کنترل بیماری و افزایش شانس بهبود دارد. انتخاب این روش باید پس از بررسی دقیق توسط پزشک متخصص و با در نظر گرفتن شرایط فردی، مزایا، عوارض احتمالی و گزینههای درمانی دیگر صورت گیرد.
